داشتن برنامه روزانه یادگیری زبان انگلیسی برای کودکان به معنای آن نیست که هر روز  در بازه زمانی و ساعت مشخصی کودک را پشت میز بنشانید و لغت و گرامر تمرین کنید بلکه برنامه موثر زمانی شکل می‌گیرد که انگلیسی به بخشی از فعالیت‌های طبیعی کودک مانند بازی، کتاب، غذا خوردن، لباس پوشیدن، بیرون رفتن و گفت‌وگو تبدیل شود و کودک مرتب فرصت شنیدن و استفاده از زبان را داشته باشد.

در آموزش زبان انگلیسی برای کودکان  مهم‌ترین هدف تنها حفظ کردن کلمات نیست؛ کودک باید به مرور بتواند چیزی را که می‌شنود بفهمد، به آن واکنش نشان دهد و در نهایت خودش از زبان استفاده کند. بنابراین در این مقاله برنامه را براساس ساعت یا حتی سن کودک نمی‌چینیم، بلکه یک مسیر مشخص در اختیار والد قرار می‌دهیم تا بداند امروز چه چیزی را تمرین کند و چه زمانی وارد مرحله بعد شود.

برنامه روزانه یادگیری زبان انگلیسی برای کودکان چگونه باید باشد؟

یک برنامه مناسب باید ساده، قابل تکرار و قابل استفاده در زندگی واقعی باشد. اگر والد برای Listening، لغت، مکالمه، تلفظ، کتاب و بازی چند برنامه جدا طراحی کند، خیلی زود آموزش انگلیسی به مجموعه‌ای از وظایف تبدیل می‌شود که ادامه دادن آن هم برای کودک سخت است و هم برای خانواده.

روش بهتر این است که کودک در طول فعالیت‌های معمول روز بارها با زبان برخورد کند درواقع باید یک کلمه را بشنود، معنی آن را در موقعیت بفهمد، دوباره همان کلمه را در داستان یا بازی ببیند و بعد خودش از آن استفاده کند. این تکرار در موقعیت‌های مختلف کمک می‌کند انگلیسی از یک درس جداگانه به ابزاری برای ارتباط تبدیل شود.

برنامه را می‌توان روی پنج هدف اصلی بنا کرد:

• شنیدن زبان انگلیسی
• درک کلمه، عبارت و جمله
• تکرار و پاسخ دادن
• استفاده از زبان در تعامل
• استفاده مستقل از آموخته‌های قبلی

این پنج مورد ستون‌های اصلی برنامه هستند و تقریبا تمام فعالیت‌های روزانه باید حداقل یکی از آن‌ها را پوشش دهند.

مسیر یادگیری زبان انگلیسی کودک از شنیدن تا استفاده مستقل

برای اینکه پدر و مادر سردرگم نشوند، می‌توان یادگیری هر کلمه، عبارت یا ساختار جدید را در یک مسیر مشخص قرار داد:

شنیدن ← درک کردن ← تکرار ← تعامل ← استفاده مستقل

قرار نیست کودک از همان بار اولی که یک عبارت را می‌شنود، آن را تکرار کند. ابتدا باید فرصت کافی برای شنیدن و فهمیدن داشته باشد. بعد می‌توان شرایطی ساخت که خودش به زبان پاسخ دهد.

مرحله اول؛ کودک فقط می‌شنود

در ابتدا پدرومادر  یا محتوای انگلیسی، زبان را در یک موقعیت قابل فهم ارائه می‌کند.

مثلا هنگام برداشتن توپ گفته می‌شود:

“Ball”

یا هنگام دادن توپ:

“Take the ball.”

در این مرحله لازم نیست کودک مجبور به تکرار شود. شنیدن منظم و ارتباط بین زبان و موقعیت اهمیت بیشتری دارد.

مرحله دوم؛ کودک معنی را می‌فهمد

پس از تکرار، کودک ممکن است بدون اینکه خودش کلمه را بگوید، معنی آن را تشخیص دهد.

مثلا وقتی والد می‌گوید:

“Bring your shoes.”

کودک کفش‌هایش را می‌آورد.

این یعنی زبان فقط شنیده نشده و کودک توانسته پیام را درک کند.

مرحله سوم؛ کودک شروع به پاسخ دادن می‌کند

حالا می‌توان سوال‌ها و موقعیت‌های ساده‌ای ایجاد کرد که کودک از آموخته‌های قبلی استفاده کند.

مثلا:

“What color is it?”

و کودک بگوید:

“Blue.”

در این مرحله پاسخ‌ها می‌توانند بسیار کوتاه باشند. هدف، وارد شدن کودک به تعامل است.

مرحله چهارم؛ زبان وارد تعامل واقعی می‌شود

به مرور کودک نباید فقط جواب سوال‌های پدر و مادرش را بدهد. باید بتواند چیزی بخواهد، انتخاب کند، توضیح دهد یا سوال بپرسد.

برای مثال به جای تکرار کلمه water بتواند بگوید:

“I want water.”

یا هنگام بازی خودش بپرسد:

“Where is the car?”

مرحله پنجم؛ کودک مستقل از زبان استفاده می‌کند

در این مرحله کودک بعضی کلمات و عبارت‌ها را بدون درخواست مستقیم والد به کار می‌برد. ممکن است هنگام بازی خودش جمله‌ای بگوید یا بخشی از یک داستان را تعریف کند.

وقتی چنین استفاده‌ای شکل می‌گیرد، والد می‌تواند کمکش را در همان بخش کمتر و محتوای تازه‌ای وارد برنامه کند.

هر روز کدام مهارت‌های انگلیسی را تمرین کنیم؟

یکی از اشتباهات رایج این است که خانواده برنامه یادگیری را صرفا با تعداد لغات جدید بسنجد. در حالی که دانستن واژه بدون توانایی فهمیدن و استفاده کردن از آن، هدف اصلی یادگیری زبان نیست.

برنامه روزانه بهتر است در مجموع فرصت تمرین چند مهارت را ایجاد کند؛ اما لازم نیست برای هر مهارت یک کلاس یا فعالیت مستقل برگزار شود.

شنیدن

کودک باید زبان طبیعی و قابل فهم بشنود. این ورودی می‌تواند از صحبت والد، داستان، آهنگ، کارتون یا بازی ایجاد شود.

درک کردن

بخشی از آنچه کودک می‌شنود باید برایش قابل فهم باشد. تصویر، حرکت، شی واقعی و موقعیت به فهم معنی کمک می‌کنند.

صحبت کردن

کودک باید فرصت پاسخ دادن، انتخاب کردن، درخواست کردن، سوال پرسیدن و توضیح دادن داشته باشد.

واژگان

کلمات بهتر است براساس زندگی و نیاز کودک انتخاب شوند؛ نه فقط براساس فهرست‌های حفظی.

تلفظ

تلفظ از طریق شنیدن الگوی درست، تقلید، شعر، آهنگ و گفت‌وگو تمرین می‌شود. اصلاح مداوم هر اشتباه لازم نیست.

کتاب و سواد زبانی

کتاب تصویری، داستان، شناخت کلمات و در مراحل بالاتر خواندن می‌توانند بخشی از برنامه باشند.

نکته مهم این است که این مهارت‌ها از هم جدا نیستند. مثلا یک داستان کوتاه می‌تواند همزمان Listening، Vocabulary، Speaking و درک مطلب را تمرین دهد.

انگلیسی را وارد فعالیت‌های روزمره کودک کنید

یکی از بهترین راه‌ها برای ادامه دادن برنامه این است که انگلیسی را به فعالیت‌هایی وصل کنید که در هر صورت قرار است اتفاق بیفتند. UNICEF نیز در توصیه‌های خود به والدین بر استفاده از روتین‌ها و موقعیت‌های عادی روز به عنوان فرصت بازی و یادگیری تاکید می‌کند.

به این ترتیب خانواده مجبور نیست هر روز دنبال فعالیت آموزشی جدید باشد.

لازم نیست در تمام این موقعیت‌ها انگلیسی صحبت شود. چند موقعیت مشخص را انتخاب کنید و آن‌ها را مرتب تکرار کنید تا کودک فرصت کافی برای آشنا شدن و استفاده از زبان داشته باشد.

برنامه یادگیری لغات انگلیسی برای کودک

کودک برای یادگیری لغت به فهرستی طولانی از کلمات نیاز ندارد. کلمه زمانی ارزش بیشتری پیدا می‌کند که بتواند آن را به شی، حرکت، تصویر یا تجربه‌ای واقعی ارتباط دهد.

به همین دلیل بهتر است واژگان از محیط زندگی کودک شروع شوند؛ چیزهایی که هر روز می‌بیند و درباره آن‌ها حرف می‌زند.

برای مثال می‌توان از این موضوعات استفاده کرد:

• اعضای بدن
• لباس‌ها
• خوراکی‌ها
• اسباب‌بازی‌ها
• رنگ‌ها
• حیوانات
• اعضای خانواده
• وسایل خانه
• حرکت‌های ساده
• احساسات
• آب‌وهوا
• فعالیت‌های روزانه

یک لغت جدید را چگونه آموزش دهیم؟

فرض کنید قرار است کلمه “apple” آموزش داده شود.

ابتدا هنگام دیدن سیب کلمه را به شکل طبیعی بگویید:

“This is an apple.”

در موقعیت دیگری دوباره از آن استفاده کنید:

“Do you want an apple?”

بعد سوال ساده‌ای بسازید:

“What is this?”

و در مرحله بعد اجازه دهید کودک خودش هنگام دیدن سیب از کلمه استفاده کند.

هدف این است که کلمه از مسیر زیر عبور کند:

دیدن و شنیدن ← شناخت معنی ← تشخیص ← پاسخ دادن ← استفاده مستقل

وقتی کودک کلمه‌ای را می‌تواند در موقعیت مناسب به کار ببرد، آن لغت کاربردی‌تر از کلمه‌ای است که فقط هنگام نمایش فلش‌کارت به یاد می‌آورد.

برنامه تقویت Listening انگلیسی کودک

Listening نقطه شروع مهمی در یادگیری زبان است. کودک قبل از اینکه بتواند بسیاری از عبارت‌ها را به کار ببرد، باید آن‌ها را بارها در موقعیت‌های قابل فهم بشنود.

برای این کار منابع پیچیده لازم نیست. والد می‌تواند از چند نوع ورودی استفاده کند:

• دستورهای ساده در فعالیت‌های روزانه
• کتاب و داستان صوتی
• شعر و آهنگ کودکانه
• کارتون مناسب سطح کودک
• بازی‌های شنیداری
• گفت‌وگوی کوتاه
• داستان همراه تصویر

محتوا نباید آن‌قدر دشوار باشد که کودک فقط صدا بشنود و تقریبا هیچ ارتباطی با معنی برقرار نکند. تصویر، حرکت و موقعیت واقعی کمک می‌کنند مفهوم عبارت‌ها روشن‌تر شود.

Listening را به واکنش تبدیل کنید

برای بررسی درک کودک همیشه لازم نیست از او بخواهید ترجمه کند.

مثلا بگویید:

“Touch your nose.”

“Find the red car.”

“Put the ball on the table.”

اگر کودک واکنش درست نشان دهد، یعنی پیام را فهمیده است.

این روش کمک می‌کند کودک زبان انگلیسی را مستقیما با مفهوم و عمل مرتبط کند، نه اینکه برای هر جمله ابتدا دنبال معادل فارسی بگردد.

برنامه تقویت Speaking انگلیسی کودک

برای صحبت کردن، کودک باید چیزی برای گفتن داشته باشد. پرسیدن مداوم «این به انگلیسی چی میشه؟» مکالمه واقعی ایجاد نمی‌کند.

بهتر است شرایطی ایجاد شود که زبان برای رسیدن به یک هدف استفاده شود.

مثلا کودک می‌خواهد یک اسباب‌بازی را انتخاب کند:

“Which one do you want?”

یا هنگام غذا:

“Do you want milk or water?”

بعد از مدتی می‌توان از سوال‌های بازتر استفاده کرد:

“What are you making?”

“What happened?”

“Which one do you like?”

“Why?”

هدف این است که Speaking به‌تدریج از یک کلمه به عبارت، از عبارت به جمله و از جمله به گفت‌وگوی واقعی برسد.

کودک را مجبور به صحبت کردن نکنید

اگر کودک معنی را می‌فهمد اما هنوز تمایل زیادی به صحبت ندارد، نباید هر تعامل تبدیل به امتحان شود.

قرار گرفتن کودک در معرض چند زبان باعث ایجاد یک الگوی واحد برای همه نمی‌شود؛ کودکان ممکن است بسته به موقعیت و فردی که با او صحبت می‌کنند، از زبان‌های مختلف به شکل متفاوت استفاده کنند.  راهنمای HealthyChildren درباره یادگیری چند زبان اطلاعات بیشتری در این زمینه ارائه می‌دهد.

کتاب و داستان را وارد برنامه روزانه انگلیسی کنید

کتاب فقط برای خواندن متن نیست. مخصوصا در مراحل ابتدایی، تصویرهای کتاب خودشان ابزار آموزش زبان هستند.

والد می‌تواند ابتدا درباره تصاویر صحبت کند:

“Look! A dog.”

بعد سوال ساده بپرسد:

“Where is the dog?”

در مرحله بالاتر:

“What is the dog doing?”

و بعد:

“What do you think happens next?”

به این ترتیب یک کتاب می‌تواند با رشد زبان کودک بارها استفاده شود و هر بار نوع سوال‌ها کمی پیچیده‌تر شود.

مسیر استفاده از یک داستان

برای استفاده بهتر از داستان می‌توانید این ترتیب را دنبال کنید:

نگاه کردن به تصاویر ← شنیدن داستان ← پیدا کردن اشیا ← پاسخ به سوال ← پیش‌بینی ← بازگویی

لازم نیست کودک از همان ابتدا تمام داستان را بفهمد. یک کتاب آشنا که بارها خوانده می‌شود می‌تواند از کتاب‌های متعدد و پراکنده کاربرد بیشتری داشته باشد.

بازی را به بخشی از برنامه آموزش انگلیسی تبدیل کنید

بازی فضای مناسبی برای استفاده طبیعی از زبان ایجاد می‌کند. کودک وقتی دنبال بردن، ساختن، پیدا کردن یا نقش بازی کردن است، زبان را برای انجام یک کار استفاده می‌کند.

بازی نقش‌آفرینی

فروشگاه، رستوران، پزشک، آشپزخانه یا مدرسه می‌توانند موقعیت‌های ساده‌ای برای مکالمه باشند.

مثلا در بازی فروشگاه:

“Hello.”

“I want an apple.”

“How many?”

“Two, please.”

“Thank you.”

هدف حفظ کردن یک دیالوگ بلند نیست. چند عبارت کاربردی کافی است تا کودک زبان را داخل بازی تجربه کند.

بازی با دستور

دستورهای ساده بدهید:

“Jump.”

“Run.”

“Stop.”

“Turn around.”

“Touch something blue.”

این مدل به‌خصوص برای کودکانی که به فعالیت حرکتی علاقه دارند، راه مناسبی برای ارتباط دادن Listening با عمل است.

بازی پیدا کردن

یکی از وسایل را مخفی کنید و از کودک بخواهید آن را پیدا کند.

“Where is the teddy bear?”

“Is it under the table?”

“Look behind the chair.”

در یک بازی بسیار ساده، نام اشیا، مکان‌ها، سوال و جواب و Listening تمرین می‌شوند.

 

آموزش گرامر در برنامه روزانه کودک

در مراحل ابتدایی لازم نیست هر ساختار گرامری با توضیح قانون آموزش داده شود. کودک می‌تواند بسیاری از الگوهای ساده را در جمله‌های تکرارشونده بشنود و از آن‌ها استفاده کند.

مثلا برای بیان علاقه:

“I like apples.”

“I like cats.”

“I like blue.”

بعد می‌توان پرسید:

“What do you like?”

کودک الگوی جمله را در موقعیت می‌بیند و به مرور خودش از آن استفاده می‌کند.

در مراحل بالاتر، وقتی کودک توان خواندن و درک توضیح را دارد، آموزش مستقیم‌تر ساختار زبان هم می‌تواند به برنامه اضافه شود. اما برای شروع، کاربرد جمله از توضیح طولانی درباره نام قواعد مهم‌تر است.

اشتباه‌های کودک را چگونه اصلاح کنیم؟

اگر بعد از هر جمله، مکالمه را متوقف کنید و اشتباه کودک را توضیح دهید، ممکن است تمرکز تعامل از «ارتباط» به «درست جواب دادن» منتقل شود.

در بسیاری از موقعیت‌ها می‌توان شکل درست جمله را طبیعی تکرار کرد.

مثلا کودک می‌گوید:

“He go school.”

والد می‌تواند بدون سخنرانی گرامری جواب دهد:

“Yes, he goes to school.”

کودک شکل درست را دوباره می‌شنود و گفت‌وگو نیز ادامه پیدا می‌کند.

البته اگر یک اشتباه مدت زیادی تکرار می‌شود و کودک آماده دریافت توضیح مستقیم است، می‌توان بعدا به شکل مشخص روی آن کار کرد.

چک‌لیست برنامه روزانه یادگیری زبان انگلیسی برای کودکان

برای اجرای برنامه لازم نیست جدول پیچیده‌ای تهیه کنید. این چک‌لیست به خانواده کمک می‌کند بفهمد آیا کودک در مجموع فرصت کافی برای شنیدن، فهمیدن و استفاده از انگلیسی داشته است یا نه.

قرار نیست تمام گزینه‌ها هر روز حتما تیک بخورند. این فهرست بیشتر نقش راهنما دارد.

امروز کودک من…

•  انگلیسی شنید.
•  کلمات و عبارت‌های قبلی را دوباره شنید.
•  یک دستور ساده انگلیسی را فهمید.
•  به یک سوال انگلیسی واکنش نشان داد.
•  چیزی را به انگلیسی نام برد.
•  یک کلمه یا عبارت را در موقعیت واقعی استفاده کرد.
•  فرصت درخواست یا انتخاب کردن به انگلیسی داشت.
•  داستان یا کتاب انگلیسی دید یا شنید.
•  آهنگ یا محتوای شنیداری انگلیسی داشت.
•  هنگام بازی با انگلیسی تعامل کرد.
•  یکی از آموخته‌های قبلی را مرور کرد.
•  چیزی را بدون ترجمه فارسی فهمید.
•  یک پاسخ را با کمک کمتر از قبل گفت.
•  از یکی از آموخته‌های قبلی به شکل مستقل استفاده کرد.

سخن آخر

برنامه روزانه یادگیری زبان انگلیسی برای کودکان نباید مجموعه‌ای از ساعت‌ها، کلاس‌ها و تکالیف باشد. چیزی که خانواده نیاز دارد، یک مسیر قابل ادامه است که انگلیسی را به بخش کوچکی اما منظم از زندگی کودک تبدیل کند.

کودک ابتدا زبان را می‌شنود، بعد آن را درک می‌کند، کم‌کم پاسخ می‌دهد و در نهایت باید بتواند بدون راهنمایی دائمی از آن استفاده کند. بنابراین به جای اینکه هر روز به دنبال تعداد بیشتری لغت یا فعالیت جدید باشید، ببینید کودک چقدر از آموخته‌های قبلی را در موقعیت واقعی به کار می‌برد.

اگر غذا خوردن، بازی، کتاب، لباس پوشیدن، خرید، کارتون و گفت‌وگوی خانوادگی هرکدام گاهی فرصتی برای شنیدن و استفاده از انگلیسی باشند، دیگر یادگیری فقط محدود به زمان کلاس نیست. همین پیوستگی است که برنامه را از یک فعالیت موقت به بخشی از مسیر یادگیری کودک تبدیل می‌کند.

سوالات متداول درباره برنامه روزانه یادگیری زبان انگلیسی برای کودکان

آیا کودک باید هر روز انگلیسی تمرین کند؟

تماس منظم با زبان به یادگیری و حفظ آن کمک می‌کند، اما این تماس لزوما نباید به شکل کلاس یا تمرین رسمی باشد. داستان، آهنگ، بازی، گفت‌وگو و فعالیت‌های روزانه نیز می‌توانند فرصت استفاده از انگلیسی ایجاد کنند.

در برنامه روزانه کودک اول لغت مهم‌تر است یا مکالمه؟

واژگان پایه لازم‌اند، اما بهتر است از همان ابتدا کلمات داخل عبارت، سوال، بازی و موقعیت واقعی استفاده شوند. هدف نهایی فقط شناخت معنی لغت نیست؛ کودک باید بتواند از زبان برای فهمیدن و ارتباط استفاده کند.

آیا باید هر روز لغت جدید به کودک یاد بدهیم؟

خیر. مرور، شنیدن دوباره و استفاده مستقل از آموخته‌های قبلی بخش مهمی از برنامه است. زمانی که کودک هنوز برای استفاده از کلمات قبلی به کمک زیادی نیاز دارد، اضافه کردن مداوم لغات جدید لزوما اولویت نیست.

اگر کودک انگلیسی را می‌فهمد ولی صحبت نمی‌کند چه کنیم؟

فرصت تعامل ایجاد کنید اما او را برای تکرار یا جواب دادن تحت فشار قرار ندهید. سوال‌های ساده، انتخاب بین دو گزینه، بازی و موقعیت‌های واقعی می‌توانند به مرور فاصله بین درک و صحبت کردن را کمتر کنند.

آیا کارتون می‌تواند جای برنامه آموزش انگلیسی کودک را بگیرد؟

کارتون می‌تواند منبع شنیداری و تصویری باشد اما بهتر است تنها بخش برنامه نباشد. بخشی از کلمات و عبارت‌های شنیده‌شده باید بعدا در گفت‌وگو، داستان یا بازی دوباره استفاده شوند تا کودک فقط بیننده باقی نماند.

از کجا بفهمیم کودک برای مرحله بعد آماده است؟

وقتی کودک بخشی از زبان را می‌فهمد و می‌تواند آن را با کمک کمتر یا به شکل مستقل در موقعیت مناسب استفاده کند، می‌توان همان موضوع را گسترش داد یا محتوای تازه‌ای اضافه کرد. معیار پیشرفت فقط تعداد کلمات حفظ‌شده نیست؛ کاهش وابستگی کودک به راهنمایی والد معیار کاربردی‌تری است.