دوزبانه شدن با کارتون | روش اصولی آموزش زبان به کودک با انیمیشن

دوزبانه شدن با کارتون زمانی نتیجه بهتری دارد که کودک صرفا یک بیننده منفعل نباشد بلکه انتخاب محتوای مناسب سن، تکرار هدفمند، شنیدن منظم زبان دوم و استفاده از کلمات و عبارت‌های کارتون در موقعیت‌های واقعی، می‌تواند به کودک کمک کند زبان جدید را به‌تدریج درک کرده و از آن استفاده کند.

کارتون می‌تواند یکی از جذاب‌ترین ابزارها برای یادگیری زبان انگلیسی برای کودکان باشد، زیرا تصویر، صدا، داستان و تکرار را هم‌زمان در اختیار کودک قرار می‌دهد. با این حال، صرف روشن کردن تلویزیون برای چند ساعت در روز تضمین نمی‌کند که کودک دوزبانه شود. نحوه استفاده از کارتون از خود کارتون مهم‌تر است.

در ادامه روش دوزبانه شدن کودک با کارتون را از انتخاب محتوا تا تکرار، تعامل و سنجش پیشرفت بررسی می‌کنیم.

دوزبانه شدن با کارتون چگونه اتفاق می‌افتد؟

کودک در سال‌های ابتدایی زندگی بخش زیادی از زبان را از طریق شنیدن مداوم و ارتباط میان کلمات و موقعیت‌ها یاد می‌گیرد. در کارتون نیز تصویر به کودک کمک می‌کند معنی بسیاری از کلمات و جمله‌ها را بدون ترجمه مستقیم حدس بزند.

برای مثال اگر شخصیت کارتونی هر بار هنگام باز کردن در بگوید Open the door، کودک به مرور ارتباط میان عبارت و عمل باز کردن در را درک می‌کند. اگر چنین عبارت‌هایی در قسمت‌های مختلف تکرار شوند، احتمال ماندگاری آنها نیز بیشتر می‌شود.

کارتون می‌تواند در چند زمینه به کودک کمک کند:

• آشنایی با صدای طبیعی زبان انگلیسی
• افزایش دامنه واژگان شنیداری
• یادگیری عبارت‌های روزمره
• شناخت تلفظ و آهنگ جمله
• تقویت مهارت شنیداری
• آشنایی با ساختار جمله بدون آموزش مستقیم گرامر
• ایجاد علاقه و انگیزه برای شنیدن زبان انگلیسی

کودکی که صدها کلمه را هنگام تماشای کارتون تشخیص می‌دهد، لزوما نمی‌تواند همان کلمات را هنگام صحبت کردن استفاده کند. به همین دلیل باید بین «شنیدن زبان» و «استفاده از زبان» ارتباط ایجاد شود.

آیا کودک فقط با دیدن کارتون دوزبانه می‌شود؟

کارتون می‌تواند حجم قابل توجهی از زبان دوم را وارد محیط کودک کند، اما زیاد کردن زمان تماشا به‌تنهایی تضمین‌کننده یادگیری نیست.
در یک پژوهش درباره تاثیر محتوای چندرسانه‌ای بر یادگیری زبان کودکان دوزبانه مشخص شد تنوع منابع چندرسانه‌ای با مهارت زبانی بهتر در زبان ضعیف‌تر کودکان ارتباط داشت، در حالی که صرف افزایش مدت استفاده از این منابع چنین اثری نشان نداد. این یافته نشان می‌دهد انتخاب محتوای مناسب و متنوع می‌تواند از تعداد ساعت‌های تماشای کارتون مهم‌تر باشد.

بنابراین مسیر مناسب‌تر چنین است:

• تماشای کارتون
• شنیدن و درک زبان
• تکرار کلمات و عبارت‌ها
• تعامل با والد یا مربی
• استفاده از زبان در زندگی واقعی

مثلا کودک عبارت Let’s go را در کارتون چند بار می‌شنود. والد بعدا هنگام بیرون رفتن از خانه همان عبارت را طبیعی استفاده می‌کند. در این حالت عبارت از صفحه نمایش خارج شده و وارد زندگی واقعی کودک می‌شود.

این مرحله تفاوت میان «کودکی که کارتون انگلیسی می‌بیند» و «کودکی که از کارتون برای یادگیری زبان استفاده می‌کند» است.

روش دوزبانه شدن کودک با کارتون

استفاده درست از کارتون نیاز به برنامه درسی پیچیده ندارد. اتفاقا تبدیل هر قسمت کارتون به کلاس زبان ممکن است جذابیت آن را برای کودک از بین ببرد.

روش مناسب را می‌توان در چند مرحله اجرا کرد.

انتخاب کارتون متناسب با سن کودک

اولین معیار، معروف بودن کارتون نیست بلکه محتوایی را انتخاب کنید که کودک بتواند داستان آن را دنبال کند.

برای کودکان کم‌سن بهتر است ویژگی‌های زیر وجود داشته باشد:

• جمله‌های کوتاه
• تلفظ واضح
• سرعت مکالمه پایین
• داستان ساده
• شخصیت‌های محدود
• تکرار زیاد کلمات
• ارتباط واضح تصویر و دیالوگ
• موضوعات آشنا مانند خانواده، بازی، غذا، حیوانات و مدرسه

کارتونی که برای یک کودک ۷ ساله جذاب است، ممکن است برای کودک ۳ ساله از نظر زبانی بسیار سریع و پیچیده باشد.

کارتون را به زبان اصلی پخش کنید

اگر هدف آشنایی کودک با زبان انگلیسی است، بهتر است صدای اصلی انگلیسی استفاده شود.

در نسخه‌های دوبله فارسی، کودک داستان را دنبال می‌کند اما ورودی انگلیسی دریافت نمی‌کند. نسخه‌هایی که دیالوگ فارسی و انگلیسی را پشت سر هم تکرار می‌کنند نیز می‌توانند باعث شوند کودک منتظر ترجمه بماند.

بهتر است معنی کلمات تا حد ممکن از طریق تصویر، رفتار شخصیت‌ها و موقعیت داستان قابل حدس باشد.

یک قسمت را چند بار تکرار کنید

یکی از اشتباهات رایج، پخش مداوم قسمت‌های جدید است.

برای یادگیری زبان، تکرار مفید است. کودک در بار اول بیشتر داستان را دنبال می‌کند، اما در دفعات بعد فرصت بیشتری برای توجه به کلمات و عبارت‌ها دارد.

مثلا یک قسمت کوتاه می‌تواند در چند روز مختلف دوباره پخش شود. لازم نیست کودک را مجبور کنید جمله‌ها را حفظ کند یا بعد از شخصیت‌ها تکرار کند.

اگر خودش درخواست قسمت جدید داشت، می‌توان بین قسمت‌های جدید و قسمت‌های قبلی تعادل ایجاد کرد.

روی چند عبارت کاربردی تمرکز کنید

قرار نیست تمام کلمات یک قسمت آموزش داده شوند.

از هر قسمت می‌توان فقط چند عبارت ساده و کاربردی انتخاب کرد:

• Come here
• Let’s go
• Sit down
• Thank you
• Good morning
• Be careful
• I don’t know
• ?Where is it
• I’m hungry
• Let’s play

کلماتی ارزش بیشتری دارند که بتوان از آنها در زندگی روزمره کودک استفاده کرد.

عبارت‌های کارتون را وارد زندگی واقعی کنید

این مرحله یکی از مهم‌ترین بخش‌های روش است.

اگر کودک در کارتون عبارت Wash your hands را شنیده است، والد می‌تواند هنگام شستن دست‌ها همان عبارت را استفاده کند.

برای مثال:

هنگام خروج از خانه:

Let’s go.

هنگام پیدا کردن اسباب‌بازی:

Here it is.

هنگام غذا:

Are you hungry?

هنگام بازی:

My turn.
Your turn.

به این ترتیب کودک متوجه می‌شود انگلیسی فقط زبان شخصیت‌های داخل تلویزیون نیست و می‌توان از آن برای ارتباط واقعی استفاده کرد.

بعد از کارتون تعامل کوتاه ایجاد کنید

بعد از پایان کارتون نیازی به امتحان گرفتن نیست.

سوال‌هایی مثل «این یعنی چی؟»، «بگو سیب به انگلیسی چی میشه؟» یا «اون الان چی گفت؟» خیلی زود فضای سرگرمی را به کلاس تبدیل می‌کنند.

به جای امتحان گرفتن، درباره اتفاقات داستان ارتباط ساده ایجاد کنید.

مثلا اگر شخصیت یک توپ قرمز داشت، هنگام بازی با توپ می‌توان گفت:

Red ball

یا:

Throw the ball.

هدف این است که کودک زبان را در موقعیت تجربه کند، نه اینکه ثابت کند درس را حفظ کرده است.

زیرنویس فارسی یا انگلیسی برای کودک

برای کودکان پیش‌دبستانی که هنوز مهارت خواندن ندارند، زیرنویس عملا نقش آموزشی مهمی ندارد.

برای کودکانی که خواندن انگلیسی را شروع کرده‌اند، زیرنویس انگلیسی می‌تواند به ارتباط میان تلفظ و شکل نوشتاری کلمات کمک کند.

اما زیرنویس فارسی معمولا برای هدف دوزبانه شدن انتخاب مناسبی نیست، زیرا توجه کودک را از صدای انگلیسی به ترجمه فارسی منتقل می‌کند.

به طور خلاصه:

• کودک خردسال: بدون زیرنویس
• کودک در ابتدای یادگیری خواندن انگلیسی: در صورت نیاز زیرنویس انگلیسی
• هدف تقویت Listening: ترجیحا بدون زیرنویس
• زیرنویس فارسی: برای این روش ضروری نیست

مدت مناسب تماشای کارتون برای یادگیری زبان

بیشتر بودن زمان تماشای کارتون الزاما به معنی یادگیری بیشتر نیست.

این یکی از جاهایی است که بعضی توصیه‌های اینترنتی به مسیر عجیبی می‌روند و چند ساعت تماشای روزانه را نسخه دوزبانه شدن معرفی می‌کنند. برای کودک کم‌سن، سلامت، خواب، بازی، فعالیت بدنی و تعامل با خانواده باید اولویت داشته باشد.

بنابراین بهتر است هدف به جای «چند ساعت انگلیسی در روز» این باشد:

زمان کمتر + محتوای مناسب‌تر + تکرار + تعامل بیشتر

بهترین سن برای شروع دوزبانه شدن با کارتون

هرچه تماس طبیعی با زبان دوم زودتر آغاز شود، کودک زمان بیشتری برای شنیدن و آشنا شدن با صداهای آن زبان دارد. اما این به معنی ضرورت نشاندن نوزاد مقابل صفحه نمایش نیست.

در سنین بسیار پایین، ارتباط مستقیم با والدین و بازی اهمیت زیادی دارد. کارتون می‌تواند زمانی وارد برنامه شود که استفاده از صفحه نمایش متناسب با سن کودک باشد.

در عمل می‌توان مسیر را چنین دید:

زیر 2 سال

تمرکز اصلی بهتر است بر تعامل انسانی، بازی، شعر، کتاب تصویری و شنیدن زبان از والد یا مراقب باشد. استفاده مستقل و طولانی از ویدیو ابزار مناسبی برای ساختن محیط زبان دوم نیست.

2 تا 4 سال

کارتون‌های کوتاه با داستان ساده، سرعت پایین و تکرار زیاد مناسب‌تر هستند. همراهی والد و استفاده از عبارت‌های کارتون در محیط واقعی ارزش زیادی دارد.

4 تا 6 سال

می‌توان به تدریج از داستان‌های طولانی‌تر و واژگان متنوع‌تر استفاده کرد. کودک ممکن است شروع به تکرار جمله‌ها و استفاده مستقل از بعضی عبارت‌ها کند.

بالای 6 سال

کارتون همچنان ابزار خوبی است، اما می‌توان آن را با کتاب داستان، بازی انگلیسی، فایل صوتی، مکالمه و فعالیت‌های آموزشی دیگر ترکیب کرد.

ویژگی‌های کارتون مناسب برای دوزبانه شدن کودک

هر انیمیشن انگلیسی برای آموزش زبان مناسب نیست.

بهتر است کارتون انتخاب‌شده چند ویژگی داشته باشد:

• سطح زبان متناسب با کودک
• تلفظ استاندارد و واضح
• دیالوگ‌های روزمره
• سرعت مناسب صحبت
• تکرار کلمات
• داستان قابل درک بدون ترجمه
• تصویر مرتبط با جمله‌ها
• خشونت و هیجان بصری کم
• قسمت‌های نسبتا کوتاه
• شخصیت‌هایی که کودک با آنها ارتباط برقرار می‌کند

کارتون‌هایی با مکالمه بسیار سریع، شوخی‌های پیچیده یا داستان‌های شلوغ ممکن است سرگرم‌کننده باشند اما برای شروع یادگیری زبان انتخاب خوبی نیستند.

مدت زمان لازم برای نتیجه گرفتن

برای دوزبانه شدن کودک نمی‌توان یک زمان ثابت مانند سه ماه یا شش ماه تعیین کرد.

سن شروع، میزان مواجهه با انگلیسی، کیفیت محتوا، میزان تعامل، شخصیت کودک و فرصت استفاده از زبان روی سرعت پیشرفت تاثیر دارند.

همچنین مهارت‌ها هم‌زمان رشد نمی‌کنند. ممکن است کودک ابتدا تعداد زیادی جمله را متوجه شود اما مدت‌ها کمتر صحبت کند.

به همین دلیل بهتر است پیشرفت را در بازه‌های چندماهه بررسی کنید، نه اینکه هر هفته تعداد کلمات کودک را بشمارید.

ترکیب کارتون با فعالیت‌های دیگر

اگر هدف فقط سرگرمی انگلیسی نیست و می‌خواهید کودک به مرور بتواند زبان را بفهمد و استفاده کند، کارتون را با چند فعالیت ساده ترکیب کنید:

• کتاب داستان انگلیسی
• شعر و آهنگ کودکانه
• فلش‌کارت تصویری در قالب بازی
• بازی نقش‌آفرینی
• مکالمه کوتاه هنگام کارهای روزمره
• بازی با اسباب‌بازی‌ها به انگلیسی
• فایل‌های صوتی مناسب کودک

مثلا بعد از دیدن کارتونی درباره مزرعه، یک کتاب تصویری حیوانات بخوانید و هنگام بازی نام همان حیوانات را دوباره استفاده کنید.

این تکرار در محیط‌های مختلف به کودک کمک می‌کند بفهمد واژه dog فقط نام یک شخصیت خاص داخل کارتون نیست، بلکه به سگ‌های دیگر هم اشاره دارد.

دوزبانه شدن با کارتون و زبان فارسی کودک

قرار گرفتن کودک در معرض زبان دوم به این معنی نیست که باید استفاده از فارسی را محدود کرد.

کودک برای رشد زبان مادری نیز به مکالمه، قصه، بازی و تعامل با خانواده نیاز دارد. حذف یا کاهش شدید زبان فارسی برای ایجاد فضای انگلیسی راه مناسبی نیست.

هدف بهتر این است که هر دو زبان فرصت کافی برای استفاده واقعی داشته باشند.

اگر فارسی زبان اصلی خانواده است، والدین می‌توانند همچنان ارتباط عمیق و طبیعی خود را به فارسی ادامه دهند و در کنار آن موقعیت‌های مشخصی برای تماس با انگلیسی ایجاد کنند.

سخن آخر

دوزبانه شدن با کارتون یک روش منفعلانه نیست که با چند ساعت پخش انیمیشن در روز به‌صورت خودکار نتیجه بدهد. کارتون در درجه اول منبع ورودی زبان است و زمانی ارزش بیشتری پیدا می‌کند که کودک بتواند کلمات و جمله‌های شنیده‌شده را در بازی، مکالمه و زندگی روزمره دوباره تجربه کند.

برای شروع، یک کارتون ساده و مناسب سن انتخاب کنید، قسمت‌ها را تکرار کنید، از ترجمه مداوم و امتحان گرفتن دوری کنید و چند عبارت کاربردی را وارد فعالیت‌های واقعی کودک کنید. هدف نهایی این نیست که کودک تعداد زیادی کلمه انگلیسی حفظ کند؛ هدف این است که بتواند زبان را بفهمد و به مرور برای ارتباط از آن استفاده کند.

سوالات متداول دوزبانه شدن با کارتون

آیا کودک فقط با کارتون دوزبانه می‌شود؟

کارتون می‌تواند ورودی زبانی مناسبی ایجاد کند اما بهتر است تنها منبع زبان کودک نباشد. تعامل با والد، بازی، کتاب، مکالمه و استفاده واقعی از عبارت‌ها باعث می‌شود زبان شنیده‌شده کاربردی‌تر شود.

بهترین سن برای دوزبانه شدن با کارتون چه زمانی است؟

شروع تماس با زبان دوم می‌تواند از سنین پایین انجام شود، اما در کودکان بسیار کم‌سن تعامل مستقیم اولویت دارد. استفاده از کارتون باید متناسب با سن و توصیه‌های مربوط به زمان استفاده از صفحه نمایش باشد.

روزی چند ساعت کارتون انگلیسی برای کودک پخش کنیم؟

چند ساعت تماشای روزانه برای یادگیری زبان ضروری نیست. زمان مناسب به سن کودک بستگی دارد و باید در کنار بازی، خواب، تحرک و ارتباط خانوادگی تنظیم شود. جلسات کوتاه و هدفمند معمولا انتخاب منطقی‌تری از پخش طولانی هستند.

کارتون با زیرنویس فارسی بهتر است یا بدون زیرنویس؟

برای کودکان خردسال معمولا بدون زیرنویس مناسب‌تر است. در کودکانی که خواندن انگلیسی را شروع کرده‌اند، زیرنویس انگلیسی می‌تواند مفید باشد. زیرنویس فارسی برای دوزبانه شدن ضروری نیست.

آیا باید معنی کلمات کارتون را برای کودک ترجمه کنیم؟

نیازی نیست تمام جمله‌ها ترجمه شوند. بهتر است کودک تا حد امکان معنی را از تصویر و موقعیت متوجه شود. در صورت نیاز می‌توان معنی بعضی کلمات دشوار را توضیح داد.

چه زمانی کودک بعد از دیدن کارتون انگلیسی شروع به صحبت می‌کند؟

زمان مشخصی وجود ندارد. بعضی کودکان ابتدا مدت زیادی زبان را می‌شنوند و درک می‌کنند و بعد شروع به صحبت می‌کنند. میزان تماس با زبان، سن، تعامل و ویژگی‌های فردی کودک در این زمان موثر هستند.